در روش ارتودنسی ثابت، براکتها یا همان تکههای کوچک فلزی یا سرامیکی با استفاده از یک چسب مخصوص به سطح دندانها متصل میشوند و با سیمهای فلزی به یکدیگر وصل می شوند. این کار باعث ایجاد فشار مداومی بر دندانها می شود تا آنها را به مرور زمان در جای درست قرار دهد. اهمیت ارتودنسی ثابت در این است که کنترل بسیار دقیقی بر حرکت دندانها ایجاد میکند و امکان اصلاح پیچیدهترین مشکلات فکی و دندانی را فراهم میسازد. برخلاف ارتودنسی متحرک که بیمار میتواند دستگاه را خارج کند، ارتودنسی ثابت همیشه روی دندانها قرار دارد و همین باعث میشود درمان سریعتر و مؤثرتر پیش برود. این روش، یکی از محبوبترین و مؤثرترین روشهای درمان ناهنجاریهای فکی و دندانی است که دهههاست توسط دندانپزشکان و متخصصان ارتودنسی مورد استفاده قرار میگیرد.
برای انجام خدمات ارتودنسی در محیطی تخصصی و حرفهای، متخصص ارتودنسی پردیس دکتر ارکیا مردانی را پیشنهاد میکنیم.
ارتودنسی ثابت چیست؟
ارتودنسی ثابت به روشی گفته میشود که در آن براکتها (تکههای کوچک فلزی یا سرامیکی) با استفاده از چسب مخصوص به سطح دندانها متصل میشوند و توسط سیمهای فلزی به یکدیگر وصل میگردند. این سیستم فشار مداومی بر دندانها وارد میکند تا آنها را به مرور در جای درست قرار دهد.
مهمترین ویژگیهای ارتودنسی ثابت این است که بیمار نمیتواند دستگاه را جدا کند و درنتیجه روند درمان بدون وقفه پیش میرود. به همین دلیل، ارتودنسی ثابت برای درمان موارد پیچیده مانند شلوغی شدید دندانها، فاصلههای زیاد یا مشکلات بایت بسیار مناسب است.
فرق ارتودنسی ثابت و متحرک
در روش ارتودنسی متحرک، بیمار میتواند پلاکها یا الاینرهای شفاف را در طول روز چند ساعت از دهان خارج کند. معمولاً این روش برای درمانهای سادهتر استفاده میشود اما در موارد پیچیده کارایی کمتری نسبت به ارتودنسی ثابت دارد. در مقابل، ارتودنسی ثابت کنترل بیشتری بر حرکات دندانها ایجاد میکند و برای درمانهای بلندمدت و دقیقتر مناسب است. البته که این روش نیاز به مراقبت بیشتری در بهداشت دهان دارد و ممکن است در روزهای اول باعث کمی ناراحتی شود که طبیعی است.
ارتودنسی ثابت چگونه است؟
در بعضی از موارد به دلیل وجود یکی از مشکلات زیر، انتخاب متخصص ارتودنسی ثابت است که در ادامه به آن می پردازیم. مشکلاتی که ارتودنسی ثابت برطرف می کند عبارتند از:
- شلوغی شدید دندان ها
- فاصله زیاد بین دندان ها
- اوربایت، آندربایت و کراسبایت
- مشکلات رشد فک
- دندانهای نامرتب یا چرخیده
ارتودنسی ثابت چه مزایایی دارد؟
بعنوان یک متخصص ارتودنسی بعد از معاینه و بررسی دندانهای بیمارانم بهترین روش ارتودنسی را برایشان در نظر می گیرم. مثلا در بیمارانی که بین دندان هایشان فاصله زیادی وجود دارد انتخاب ارتودنسی ثابت، مزایای زیادی از جمله دقت بالا در جابهجایی دندانها دارد یا برای بیمارانی که مشکلات پیچیده دندان دارند این روش می تواند موثر باشد. از طرفی عدم وابستگی به همکاری بیمار یکی دیگر از مزایای این روش است.
ارتودنسی ثابت چه معایبی دارد؟
مانند هر روش دیگری، این روش هم معایبی دارد که در ادامه باهم بررسی میکنیم:
- نیاز به مراقبت ویژه بهداشتی دهان
- رعایت نکات غذایی
- احتمال تحریک لثهها و گونهها در روزهای اول
انواع ارتودنسی ثابت
ارتودنسی ثابت در چند نوع مختلف انجام میشود که هر کدام ویژگیها و کاربردهای مخصوصی دارند.
براکتهای فلزی سنتی
رایجترین و مقاومترین مدل ارتودنسی ثابت، این نوع است که براکتهای فلزی از جنس استیل ضدزنگ هستند و به دلیل استحکام بالا، برای بیشتر بیماران مناسب هستند.
براکتهای سرامیکی
این براکتها، رنگی مشابه دندان دارند و از نظر ظاهری کمتر جلب توجه میکنند. این براکت ها کمی شکنندهتر از براکتهای فلزی هستند اما عملکرد مؤثر و خوبی دارند.
براکتهای پشت دندانی (لینگوال)
این نوع براکتها پشت دندانها نصب میشوند و کاملاً پنهان هستند. نصب و تنظیم آنها دشوارتر است و هزینه بیشتری دارند.
مراحل ارتودنسی ثابت
روند انجام ارتودنسی ثابت چند مرحله اصلی دارد که هرکدام اهمیت زیادی دارند.
１- معاینه و مشاوره اولیه
در مرحله اول، متخصص ارتودنسی وضعیت دندانها و فک را بررسی میکند، عکس رادیوگرافی میگیرد و نیازهای درمانی را مشخص مینماید.
２- قالبگیری و طراحی طرح درمان
سپس با استفاده از قالب یا اسکن دیجیتال، مدل دقیق دندانها ساخته میشود تا براکتها و سیمها به بهترین شکل طراحی شوند.
３- نصب براکتها و سیمها
بعد از طراحی و آماده شدن براکتها، آنها را با چسب مخصوص روی دندانها نصب میکنند و سپس با سیمهای ارتودنسی به هم متصل میشوند. در این مرحله ممکن است کمی احساس فشار کنید.
ارتودنسی ثابت چقدر طول میکشد؟
مدتزمان درمان با ارتودنسی ثابت به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- سن بیمار
- نوع براکتها
- شدت ناهنجاری دندانی یا فکی
- رعایت توصیههای متخصص
- سلامت لثه و استخوان فک
در بیشتر بیماران، ارتودنسی ثابت بین ۱۲ تا ۲۴ ماه طول میکشد اما در موارد پیچیدهتر ممکن است تا ۳۶ ماه ادامه پیدا کند.
مراقبت های ارتودنسی ثابت
همانطور که بالاتر اشاره شد، در طول درمان ارتودنسی ثابت رعایت مراقبتهای خاص ضروری است تا نهتنها نتیجه نهایی مطلوب حاصل شود، بلکه از آسیب به دندانها و دستگاه ارتودنسی نیز جلوگیری شود. همیشه این نکته را به بیمارانم تاکید می کنم که چون براکتها و سیمها به دندانهایتان متصل هستند، تمیز کردن دهان کمی سخت است اما اگر بهداشت دهان را بهدرستی رعایت نکنید، احتمال ایجاد پوسیدگی، لکههای سفید روی دندان و التهاب لثه افزایش مییابد.
درواقع یکی از مهمترین بخشهای مراقبت در ارتودنسی ثابت، حفظ بهداشت دهان است که رعایت نکات زیر الزامی است:
- بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید و از مسواکهای مخصوص ارتودنسی یا مسواک برقی استفاده کنید تا براکتها و سیمها بهخوبی تمیز شوند.
- نخ دندان کشیدن هم با استفاده از نخ دندان مخصوص یا ابزارهایی مثل «فلاستریدر» انجام میشود تا ذرات غذا از بین دندانها و زیر سیمها خارج شود.
- استفاده از دهانشویه ضدباکتری نیز به کاهش تجمع پلاک کمک میکند.
نکته مهم این است که باید به آرام مسواک زدن و بدون فشار زیاد توجه کنید تا هم به لثهها آسیبی وارد نشود و هم براکتها شل نشوند. همچنین، استفاده از واترجت (دستگاه شستوشوی دهان با فشار آب) کمک زیادی به تمیز کردن قسمتهایی که مسواک و نخ دندان به آنها دسترسی ندارند، می کند.
تغذیه مناسب با وجود براکتها
در دوران ارتودنسی ثابت، باید از خوردن غذاهای سفت، چسبناک و خیلی شیرین اجتناب کنید. غذاهایی مثل ذرت بوداده، آدامس، آبنبات سفت یا مغزهای خام میتوانند باعث شکستن یا جدا شدن براکتها شوند.
بهتر است غذاها را به تکههای کوچکتر برش دهید تا فشار کمتری به براکتها وارد شود. همچنین میوهها و سبزیجات سفت را با احتیاط و پس از خرد کردن آن ها به قطعات کوچک تر مصرف کنید. نوشیدنیهای شیرین و گازدار هم بهتر است به حداقل برسند، چون علاوه بر افزایش خطر پوسیدگی، میتوانند باعث لکهدار شدن دندانها شوند.
آیا ارتودنسی ثابت درد دارد؟
بعضی از بیمارانم پس از نصب یا تنظیم سیمها، کمی درد یا فشار احساس میکنند و این ناراحتی معمولاً چند روز طول میکشد که بخشی طبیعی از روند درمان است. درد و فشاری که بعد از انجام ارتودنسی احساس میکنید به علت موارد زیر است:
- فشار ناشی از حرکت دندانها
- تحریک لثهها یا گونهها توسط براکتها
- التهاب خفیف بافتهای اطراف دندان
روشهای کاهش ناراحتی
برای کاهش درد، میتوان از مسکنهای ساده مثل ایبوپروفن استفاده کرد. همچنین استفاده از موم ارتودنسی برای پوشاندن براکتهای تیز، میتواند از زخم شدن داخل دهان جلوگیری کند. خوردن غذاهای نرم مثل سوپ، پوره یا ماست در روزهای ابتدایی فشار روی دندانها را کاهش میدهد.
فراموش نکنید که اگر درد غیرعادی یا شدید بود، حتماً با متخصص ارتودنسی تماس بگیرید تا مشکل احتمالی بررسی گردد.
هزینه ارتودنسی ثابت
هزینه این روش بسته به عوامل مختلفی تعیین میشود. نوع براکت، میزان پیچیدگی درمان، مدتزمان موردنیاز و تجربه متخصص همگی روی قیمت نهایی تأثیر میگذارند.
اما عوامل تعیینکننده هزینه شامل موارد زیر است:
- نوع براکت (فلزی، سرامیکی یا لینگوال)
- مدت زمان درمان
- نیاز به جراحی یا درمانهای تکمیلی
- محل کلینیک و سابقه متخصص
جهت مشاوره و آگاهی از هزینه های دقیق ارتودنسی ثابت پیشنهاد میکنم با دکتر ارکیا مردانی، متخصص ارتودنسی پردیس تماس گرفته و مشاوره نمایید.
اشتباهات رایج بیماران در ارتودنسی ثابت
رعایت نکردن نکات مراقبتی میتواند باعث طولانی شدن درمان یا حتی آسیب به دندانها شود که در ادامه چند مورد آن را بررسی می کنیم:
● عدم رعایت بهداشت
بسیاری از بیماران مسواک زدن و نخ دندان کشیدن را جدی نمیگیرند و همین باعث تجمع پلاک، بوی بد دهان و پوسیدگی میشود.
● شکستن براکتها و سیمها
خوردن غذاهای سفت یا بازی کردن با براکتها میتواند باعث شکستن آنها شود که علاوه بر هزینه اضافی، مدت درمان را نیز افزایش میدهد.
مراقبت بعد از برداشتن ارتودنسی ثابت
وقتی درمان ارتودنسی ثابت به پایان میرسد و براکتها برداشته میشوند، دندانها در موقعیت جدیدشان قرار گرفتهاند، اما این پایان کار نیست. بدون مراقبتهای پس از درمان، احتمال بازگشت دندانها به حالت قبلی وجود دارد. بنابراین استفاده از ابزارهای نگهدارنده (ریتینر) و مراجعات منظم به متخصص ارتودنسی اهمیت پیدا میکند.
استفاده از نگهدارنده (ریتینر)
ریتینر وسیلهای است که پس از اتمام درمان روی دندانها قرار میگیرد تا موقعیت جدید آنها را حفظ کند. این ابزار میتواند ثابت یا متحرک باشد.
ریتینر ثابت
سیم نازکی است که پشت دندانها چسبانده میشود و بهصورت دائمی در دهان باقی میماند.
ریتینر متحرک
معمولاً پلاستیکی شفاف یا ترکیبی از سیم و آکریل است که بیمار میتواند آن را در مواقع خاص بردارد.
مدت زمان استفاده از ریتینر به نظر متخصص بستگی دارد، اما معمولاً در ماههای اول باید تقریباً کل روز استفاده شود و بهمرور زمان مدت استفاده کاهش مییابد. عدم استفاده منظم از ریتینر میتواند باعث برگشت تدریجی دندانها به وضعیت قبلی شود.
مراجعات دورهای به دندانپزشک
بعد از برداشتن براکتها، مراجعات دورهای برای بررسی وضعیت تثبیت دندانها بسیار مهم است. این مراجعات به متخصص امکان میدهد تا هرگونه تغییر یا حرکت ناخواسته را بهسرعت تشخیص دهد و اصلاح کند. همچنین در این جلسات، وضعیت لثه، بهداشت دهان و سلامت کلی دندانها بررسی میشود.
نتیجهگیری
ارتودنسی ثابت یکی از مؤثرترین روشهای اصلاح ناهنجاریهای دندانی و فکی است که میتواند لبخندی سالم و زیبا برایتان ایجاد کند. مانند هر روش دیگری، این روش نیز چالشهایی مانند نیاز به مراقبت ویژه و محدودیتهای غذایی دارد که با رعایت نکات مهمی که در این مقاله گفته شد، نتایج دقیق و ماندگاری به همراه دارد و همین نتایج خوب باعث شده است که همچنان محبوبترین انتخاب بیماران و متخصصان باشد. رعایت بهداشت دهان، استفاده منظم از ریتینر پس از درمان و همکاری کامل با متخصص، کلید موفقیت در این مسیر هستند.
سوالات متداول درباره ارتودنسی ثابت
- آیا ارتودنسی ثابت دردناک است؟
در روزهای اول پس از نصب یا تنظیم سیمها کمی درد یا فشار احساس میشود، اما این حالت موقتی است و بخشی از روند درمان است.
۲. آیا میتوان با ارتودنسی ثابت ورزش کرد؟
بله، اما در ورزشهای تماسی مانند برخی از ورزشهای رزمی بهتر است از محافظ دهان استفاده شود.
۳. آیا ارتودنسی ثابت باعث پوسیدگی دندان میشود؟
خیر، اگر بهداشت دهان را بهدرستی رعایت کنید، همچین اتفاقی نمیافتد.
۴. چه مدت باید از ریتینر استفاده کرد؟
مدت زمان دقیق توسط متخصص تعیین میشود، اما معمولاً چند ماه تا چند سال توصیه میگردد.
۵. آیا میتوان براکتها را رنگی انتخاب کرد؟
بله، بسیاری از بیماران، بهویژه نوجوانان، براکتهای رنگی یا کشهای رنگی را انتخاب میکنند.